Görmek Körlüğün Devamı Mı? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
Hayatın her anında etrafımızdaki dünyayı görme biçimimiz, aslında sadece gözlerimizle algıladıklarımızdan çok daha fazlasını ifade eder. Görmek, fiziksel bir eylem olmanın ötesinde, toplumsal yapıları, bireysel deneyimleri ve toplumsal adaletin izlerini de taşır. “Görmek körlüğün devamı mı?” sorusu, sadece bir bireyin gözleriyle neyi görüp görmediğiyle alakalı değildir. Bu soru, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında daha derin bir anlam kazanır. İstanbul’un kalabalık sokaklarından, toplu taşıma araçlarına kadar her an şahit olduğumuz sahnelerde, bu kavramların nasıl şekillendiğini ve kimi zaman “görmediğimizi” fark etmemiz gerektiğini düşünüyorum.
Toplumsal Cinsiyet ve Görmek: Kadınların Sadece Fiziksel Değil, Sosyal Körlükleri de Var
İstanbul’da yaşamak, toplumsal cinsiyetin günlük yaşantımıza nasıl yansıdığını gözler önüne seriyor. Bir kadın olarak sokakta yürürken, toplu taşımada seyahat ederken veya bir kafede yalnız başıma otururken, görünmeyen ama etkisini çok güçlü bir şekilde hissedilen bir körlükle karşı karşıya kalıyorum. Bu körlük, çoğu zaman başkalarının bakışlarından veya düşüncelerinden kaynaklanıyor. Örneğin, sabah işe giderken yaşadığım bir durumu paylaşmak gerekirse, Topkapı’dan Taksim’e giden metrobüste, boş bir koltuğa oturmak istediğimde yanımdaki adamın bakışlarını fark ettim. Beni bir an duraklatarak gözleriyle “Kadın burada mı oturacak?” diye sordum. Evet, bu bakışlar görünmeyen, toplumsal bir engel oluşturuyordu.
Bu sadece tek bir örnek. Sokakta, iş yerinde, her alanda kadınlar “görülmüyor” ya da toplum tarafından bir şekilde “görmeme” eğilimiyle karşılaşıyorlar. Görmek, sadece fiziksel bir algı değil; toplumsal cinsiyetle ilgili kurallara ve beklentilere uygunluğu da içeriyor. Kadınların toplumsal olarak kabul edilebilir bir şekilde “görülmesi” gerektiği algısı, onlara yönelik körlükleri daha da derinleştiriyor.
Çeşitlilik ve Görmek: Farklılıkların Göz Ardı Edilmesi
İstanbul’da her gün farklı etnik kökenlerden, farklı inançlardan, farklı yaşam tarzlarından gelen insanlarla bir arada yaşıyoruz. Ancak bazen bu çeşitlilik, insanların gözlerinden kaçıyor. Toplu taşımada, günlük yaşamda, farklı grupların birbirine bakışı ve toplumsal konumlandırılma biçimleri, görmeme alışkanlıklarımızı gözler önüne seriyor. Gözlemlediğim bir diğer önemli nokta da, bazen engelli bireylerin ve toplumun diğer marjinal gruplarının toplumda ne kadar “görülmediği” gerçeğidir.
Bir sabah işe giderken, Kadıköy’de engelli bir vatandaşın, büyük bir kalabalığın arasında kendi yürüyüş yolu boyunca engellerle karşılaştığını gözlemledim. İnsanlar, bu kişiyle hiçbir şekilde empati kurmadılar, adeta etrafından gözlerini kaçırdılar. Oysaki, bu kişi sokakta bir engelle karşılaştığında yalnız değildi; çoğu insan, bu durumu görmeyerek, onun yaşadığı zorlukları içselleştirmiyor ve sosyal bir körlük yaratıyordu. İnsanların, fiziksel engelleri görmemesi, aynı zamanda o kişilerin toplumsal engellerle karşılaştığının göz ardı edilmesine neden oluyor. Görmek körlüğün devamı mı? sorusunu sorduğumuzda, bu tür durumlar cevabın bir parçası oluyor: Gerçekten görüyor muyuz, yoksa toplumsal normların dayattığı körlüklerin farkında mıyız?
Sosyal Adalet ve Görmek: Eşitsizliklerin Görülmemesi
Sosyal adaletin gündelik yaşamda, özellikle şehirdeki büyük kalabalıklarda nasıl göz ardı edildiği sorusu, bu yazının önemli bir parçası. Adalet, çoğu zaman yalnızca kurumsal bir kavram olarak algılanıyor. Ancak, sosyal adaletin eksikliği ve eşitsizliklerin görünmemesi, insanların “görme biçimlerine” de yansıyor. Bir sosyal adalet meselesinin farkında olmak, ancak onu sadece zihinsel bir kavrayış olarak kabul etmek, o meseleye karşı bir körlük geliştirmemize neden olabilir.
Sokakta yaşadığım bir başka deneyimde, küçük bir dükkân sahibinin ve garsonların, cinsiyetlerinden dolayı kadın çalışanlarına nasıl adaletsiz bir şekilde yaklaşımda bulunduklarını gözlemledim. Kadınların çalışma alanındaki adaletsizliği, çoğu zaman insanlar göz ardı ediyor. Kadınlar, iş yerlerinde eşit maaş almadıkları gibi, yöneticilerinin bakış açıları da daha fazla önyargıyla şekilleniyor. Bu, bir tür sosyal körlük, çünkü bireyler çoğu zaman bu eşitsizliklere gözlerini kapatıyorlar. Kadın çalışanların işyerindeki zorluklarına tanık olmak, bu “görmeme” alışkanlığının ne kadar içselleştirildiğini gösteriyor.
Görmek Körlüğün Devamı Mı? Bir Sonuç Olarak
Görmek körlüğün devamı mı? sorusuna yanıt verirken, sadece gözlemlerime dayanarak değil, aynı zamanda toplumsal yapılar ve toplumsal ilişkiler üzerinden de bir değerlendirme yapmak önemli. Gerçekten görmek, sadece fiziksel olarak algılamak değil, aynı zamanda toplumsal yapıların, cinsiyetlerin, kimliklerin, çeşitliliğin ve eşitsizliklerin farkına varmaktır. İnsanlar, toplumun oluşturduğu “görmeme” alışkanlıklarını daha fazla içselleştikçe, bu körlük daha da derinleşiyor.
Sosyal adaletin sağlanması ve farklı grupların eşit şartlarda yaşaması için, sadece görünür engellerin değil, aynı zamanda toplumsal engellerin de farkına varmamız gerekiyor. Görmek, bu engelleri tanımak, her bireyi eşit bir şekilde görmek anlamına gelir. Bunu başarmak için toplumsal cinsiyet eşitliği, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramları daha derinlemesine kavrayarak, her gün gözlerimizi açmalı ve gerçekten görmek için çabalarımızı artırmalıyız.