Fiili Durum Anlamı Nedir?
Türkçede “fiili durum” kavramı, aslında her an etrafımızda gözlemlediğimiz bir olgu. Düşünsenize, gittiğiniz kafede sipariş verirken, yol kenarında yürürken ya da akşam televizyon izlerken… Her an fiili durumlarla karşılaşıyoruz. Peki, fiili durum nedir? Bunu nasıl anlamalıyız? Aslında hayatın ta içinde olan bir kavram, ama anlamını derinlemesine düşündüğümüzde, çoğumuzun fark etmediği birçok yönü var.
Fiili Durumun Tanımı ve Temel Özellikleri
Fiili durum, dilde bir eylemin ya da hareketin, gerçekleşmiş ya da olası bir biçimde tasvir edilmesidir. Yani basitçe, bir şeyin yapılıyor olması, yapılması ya da yapılması beklenen bir şeyin durumu… Hadi somutlaştıralım: Sabah işe gitmek için evden çıktığınızda, hareket halindesiniz. Yani fiili durumdasınız. Evet, fiil işte tam burada devreye giriyor. Bir şeyin fiili durumu, o şeyin o anda var olma, sürdürülme ya da geçici bir zaman diliminde olmasıdır.
Bu kavramın, dil biliminde nasıl kullanıldığını düşündüğümüzde, fiili durumlar çoğunlukla şunlarla ilişkilendirilir: bir eylemin yerine getirilmesi ya da bir olayın olma hali. Şöyle ki; “Bu akşam dışarı çıkacağım” dediğinizde, bir plan var ama o anki fiili durumunuz “plan yapıyor olma” durumu olur. O anda dışarıda değilsiniz ama dışarı çıkmayı planlıyorsunuz.
Fiili Durumun Günlük Hayatımızdaki Yeri
Günlük hayatımızda fiili durumları hemen her an fark etmesek de yaşıyoruz. Mesela akşamdan önce iş yerinde yapmanız gereken bazı işler vardır. Gündüz çalışıyorsunuz, ama akşam yapılacak işleri kafanızda planlıyorsunuz. Her şey o anda fiili durumda mı? Hayır, çünkü aslında o an yapılmış bir şey değil, ama yapılması gereken bir şey var. Yani fiili durumların bir kısmı, henüz fiziksel olarak yapılmamış olsa da, zihinsel düzeyde gerçek olabilirler. Hadi, biraz daha basitleştirelim: Kafede arkadaşınızla sohbet ederken, ‘Bu filmi izlemek istiyorum’ dediğinizde, aslında bir ‘yapılacak şey’ söz konusu oluyor. Ama fiili durum şu an o değil. Zihninizde canlanan bir şey, ama henüz gerçekleşmiş bir şey değil.
Bir başka örnek de akşamları blog yazmak. O an yazıyı oluşturuyorum ama fiili durum, yazının tamamlanıp yayınlanma aşamasına ulaşmamışken başka bir şeyle ilgilenmek oluyor. O zaman “fiili durum” hem bir nevi ilerleyen bir eylem olarak görülebilir, hem de ileride gerçekleşmesi beklenen bir hareket olarak.
Fiili Durum ve Dilbilgisel Kullanımı
Fiili durum kelimesini dilde sıkça kullanırız, özellikle de zaman kipleriyle ilişkili. Mesela, geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman gibi. Bütün bunlar birer fiili durumun halleri. Fiil, her zaman bir eylemi ya da hareketi tanımladığı için, durumlar da bunlarla sıkı sıkıya bağlıdır. Dilin her anında, fiillerle olan ilişki, fiili durumun dinamiklerini oluşturur. Şimdiki zamanla ‘şu anda yapıyor olma durumu’, geçmişte olmuş bir şeyle ‘geçmiş fiili durum’ gibi… Bunlar hayatın doğal akışını yansıtır. Hatta bazen bu durumlar, geleceğe dönük bir beklentiye dönüşebilir. Gelecek zamanla ilgili yapılacak eylemler, yine bir fiili durumdur.
Fiili Durumun Felsefi Yönü
Fiili durumların bizlere sağladığı bir başka boyut, felsefi bir derinlik de taşıyor. Yaşamda “olmuş” ve “olacak” durumlar arasındaki çizgiyi çok net bir şekilde görmemize yardımcı oluyor. Yani bir şeyin şu anda var olma hali ve gelecekteki varlık durumu… Tıpkı dün akşam düşündüğüm gibi: Yazarak bir şeyler paylaşma isteği, içinde bir fiili durum barındırır, fakat gerçekleşmesi zamanla mümkündür. İnsan hayatının her anı bir “fiili durum” sarmalı gibidir; sürekli bir geçiş, bir ilerleyiş.
Fiili Durumun Sosyal Etkileri
Bugünlerde fiili durumların sosyal anlamda da çok önemli bir yeri var. Sosyal medyada kendimizi tanıtırken, paylaşımlarımızda fiili durumları ifade etme şeklimiz, bazen bizleri gerçek benliğimize biraz daha yakın gösteriyor. Şöyle düşünün: Bir fotoğraf paylaşırken altına yazdığınız “O an, şu an” gibi bir cümle, aslında o anda bir fiili durumu dışa vurmak oluyor. Anı yakalamak… Kafede, parktayken ya da bir arkadaşla sohbet ederken fiili durumları ifade etmek, bazen çok basit ama derin anlamlar taşıyabiliyor.
Sonuç: Fiili Durumun Gelecekteki Yeri
Gelecekte fiili durumların nasıl evrileceğini tahmin etmek, hepimizi heyecanlandıran bir konu. Çünkü dijitalleşmenin getirdiği etkileşim hızlanıyor ve fiili durumlar da bu hızla dönüşüyor. Bugün sadece gerçek zamanlı yaşadığımız anları sosyal medyada paylaşıyor, yazılar yazıyoruz. Yarın, belki bir teknoloji sayesinde fiili durumlar anında hologramlar aracılığıyla, sanal gerçeklikte gerçekleşecek. Kim bilir? Ama her halükarda, fiili durumlar bir şekilde hayatımızın merkezinde olmaya devam edecek. Gelecekte daha farklı şekillerde karşımıza çıksa da, varlık durumumuz, hep bir şekilde fiili durumlarla bağlantılı olacak. Bunu hep aklımızda tutmalıyız.